Dynastia Wazów

Zygmunt Waza dopiero pod koniec swego życia rozpoczął szeroko zakrojoną współpracę ze szlachtą - wcześniej cały czas w pewien sposób z nią walczył. Nie dokonał żadnych reform ustrojowych, ani nawet większych reform skarbowych czy wojskowych. Po jego śmierci w 1632 roku tron objął jego syn, Władysław. Starał się, raczej bezskutecznie, wzmocnić swą władzę kosztem szlachty. Rozbudował znacznie armię, zaciągając do niej mnóstwo cudzoziemskiej piechoty, która w szczytowym momencie stanowiła 60% całości wojska. Nie żałował pieniędzy na rozbudowę floty oraz artylerii. Potencjał militarny Rzeczypospolitej znacznie wzrósł. Cały czas rościł sobie prawa do korony szwedzkiej, choć sejm Szwecji w 1633 ostatecznie pozbawił polskich Wazów praw do rządzenia Szwecją. Udało mu się odzyskać wiele portów i miast ulokowanych na terytorium Prus Książęcych. Ponadto rozwinął znacznie handel na Wiśle, co spowodowało silny rozrost niektórych miast, np. Torunia. Gospodarka rozwijała się, szczególnie dzięki uzdrowieniu handlu zbożem, na które wciąż był ogromny popyt w Europie Zachodniej. Na kilka miesięcy przed śmiercią Władysław IV Waza rozpoczął przygotowania do agresji militarnej na Turcję. Rozpoczął gromadzenie ogromnej, stutysięcznej, armii, w której skład miały wchodzić wojska polskie, litewskie oraz kozackie. Kampania miała spore szanse powodzenia, jednak nie doszła do skutku - Władysław zmarł niespodziewanie w maju 1648, w czasie przygotowań do tejże.